ห้องน้ำที่ปลอดภัยสำหรับผู้สูงอายุควรเป็นอย่างไร

07 พฤศจิกายน 2019

          ในวันที่ผู้สูงอายุมีจำนวนเพิ่มขึ้น พวกเราควรหันมาใส่ใจกับการออกแบบบ้านโดยคำนึงถึงเรื่องความปลอดภัยสำหรับผู้สูงอายุเป็นหลัก ซึ่งพื้นที่ที่ควรให้ความสำคัญเป็นอันดับต้น ๆ เลย คงจะหนีไม่พ้นห้องน้ำ เพราะเป็นห้องที่มีความชื้น มีส่วนที่เปียก เสี่ยงเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย ช่างวีฟิกซ์จึงขอเอาเกร็ดความรู้ สำหรับออกแบบและปรับปรุงห้องน้ำที่ปลอดภัยสำหรับผู้สูงอายุมาฝากกันในบทความนี้ครับ

1. พื้นที่ภายในห้องน้ำ

          ควรออกแบบพื้นที่ห้องน้ำสำหรับผู้สูงอายุที่มีขนาดไม่ใหญ่จนเกินไป เพราะหากเกิดการลื่นล้มในห้องน้ำ ผู้สูงอายุหรือผู้พิการยังพอจะสามารถล้มไปพิงผนังหรือเกาะตามราวต่าง ๆ ได้ โดยขนาดของห้องน้ำผู้สูงอายุควรมีความกว้างอย่างน้อย 2.4 x 1.8 เมตร และที่สำคัญ อย่าลืมออกแบบพื้นที่สำหรับให้รถเข็น (Wheel chair) สามารถหมุนกลับรถได้สะดวก เป็นพื้นที่โล่ง ที่ไม่มีสิ่งกีดขวาง โดยมีเส้นผ่านศูนย์กลางอย่างน้อย 1.50 เมตร

          เพื่อป้องกันการก้าวพลาดหรือสะดุดล้มในห้องน้ำ พื้นจึงไม่ควรต่างระดับ และไม่ควรมีธรณีกั้น แต่หากต้องมีธรณีกั้นจริง ๆ ควรมีความสูงไม่เกิน 2 เซนติเมตร การแบ่งพื้นที่โซนเปียกและโซนแห้งก็เป็นเรื่องสำคัญ ช่วยป้องกันการลื่นล้มได้ โดยอาจติดตั้งรางระบายน้ำแบบยาวให้ขนานไปกับแนวประตู เพื่อเป็นตัวดักไม่ให้น้ำไหลออกมานอกส่วนที่เป็นพื้นที่โซนเปียก

          ในเรื่องของแสงสว่าง ควรเลือกใช้แสงสีขาว ซึ่งจะได้มุมมองที่ชัดเจนกว่าโทนแสงสีอื่น ๆ และควรมีช่องแสงธรรมชาติส่องสว่างอย่างเพียงพอ เพื่อบรรยากาศที่สว่างปลอดโปร่ง ไม่อึดอัด และควรออกแบบช่องระบายอากาศอย่างน้อย 1 จุด ให้สามารถถ่ายเทอากาศได้อย่างเหมาะสม เพื่อเพิ่มอากาศดีไล่อากาศเสีย ซึ่งจะช่วยลดความอับชื้น และการสะสมของเชื้อโรคภายในห้องน้ำได้

2. อุปกรณ์ในห้องน้ำ

 

ควรเป็นประตูบานเลื่อนแบบรางแขวน กว้างอย่างน้อย 90 เซนติเมตร

 

ควรเลือกสีประตูให้ตัดกับสีผนัง

          - ประตูห้องน้ำ ควรออกแบบให้กว้างอย่างน้อย 90 เซนติเมตร ให้รถเข็น (Wheel chair) สามารถผ่านได้ แบบประตูที่เหมาะสมที่สุด ควรเป็นประตูบานเลื่อนแบบรางแขวน โดยไม่ต้องมีรางที่พื้น เพื่อป้องกันการสะดุดล้ม หากจำเป็นที่ประตูต้องเป็นบานดึง-ผลัก ให้ใช้ลูกบิดประตูที่เป็นก้านโยก จะช่วยให้ผู้สูงอายุไม่ต้องใช้แรงกล้ามเนื้อของนิ้วมือ ส่วนสีที่ควรเลือกใช้ แนะนำให้เลือกสีประตูตัดกับผนัง เช่น ประตูไม้กับผนังสีขาว หรือประตูสีขาวกับผนังสีเข้ม เป็นต้น หลีกเลี่ยงการใช้สีเดียวกัน เนื่องจากผู้สูงอายุอาจจะมองไม่ค่อยชัดหรือแยกไม่ค่อยออกว่าตรงไหนเป็นประตูหรือเป็นผนัง ผู้สูงอายุอาจเดินชนได้

 

          - อ่างล้างหน้า ควรสูงจากพื้น 80 เซนติเมตร สามารถรับน้ำหนักจากการท้าวแขนสำหรับผู้สูงอายุที่ใช้ไม้เท้าได้ ควรเลือกอ่างล้างหน้าที่มีส่วนโค้งเว้าด้านหน้า ไม่มีเหลี่ยม ข้างใต้อ่างล้างหน้าควรเปิดโล่งสำหรับให้รถเข็นสอดเข้าไปได้ และก๊อกน้ำควรเป็นแบบก้านปัด เพื่อให้ผู้สูงอายุไม่ต้องใช้แรงจากกล้ามเนื้อของนิ้วมือมาก สุดท้าย ให้ติดตั้งราวจับที่ 2 ข้างของอ่างล้างหน้าสำหรับเป็นตัวช่วยในการพยุงตัว

          - กระจกเงา ควรติดตั้งในระดับที่มองเห็นได้ทั้งท่านั่ง และท่ายืน โดยเลือกใช้กระจกทรงสูงที่สามารถมองได้จากระยะไกล

          - ตู้สำหรับเก็บสิ่งของ ควรจัดวางให้สูงจากพื้นระหว่าง 25 – 140 เซนติเมตร ผู้สูงอายุจะได้ไม่ต้องก้มหรือเขย่งมากเกินไป

          - ราวจับ ติดตั้งเพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการเดินหรือเคลื่อนไหวร่างกายในอิริยาบทต่าง ๆ ควรติดตั้งในตำแหน่งที่สามารถช่วยให้เคลื่อนไหวร่างกายได้อย่างเหมาะสม เช่น ตำแหน่งข้างโถส้วม, อ่างล้างหน้า, ห้องอาบน้ำ โดยราวที่จับเหมาะมือจะอยู่ที่เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 4.5 เซนติเมตร ผิวเรียบ ไม่มีเหลี่ยมคมหรือเสื้ยน ทำจากวัสดุที่ปลอดภัยสามารถรับน้ำหนักได้ประมาณ 100 กก.

          - เก้าอี้นั่งอาบน้ำ ใช้ในกรณีที่ไม่สามารถยืนอาบน้ำได้ เป็นเก้าอี้ที่สามารถเคลื่อนย้ายหรือพับเก็บได้ โดยมีความสูงจากพื้น 40 -45 เซนติเมตร ควรเป็นเก้าอี้แบบสี่ขาที่มีความแข็งแรงมั่นคง และต้องมียางกันลื่นติดที่ปลายขาเพื่อป้องกันอันตรายจากการลื่นไถล

          - ฝักบัวและก๊อก ควรเลือกใช้แบบมีแกนปรับระดับเลื่อนขึ้น-ลงได้ง่าย มีแรงดันต่ำ ก๊อกควรเป็นแบบก้านโยก จะได้ไม่ต้องออกแรงในการเปิด-ปิดมาก

          - สุขภัณฑ์ ให้เลือกโถสุขภัณฑ์ที่ออกแบบมารับกับสรีระของผู้สูงอายุมากที่สุด ความสูงของโถสุขภัณฑ์ควรใกล้เคียงกับเก้าอี้นั่งหรือรถเข็น โดยสูงจากพื้นประมาณ 42.5-45 เซนติเมตร ผู้สูงอายุจะได้ไม่ต้องย่อหรือเขย่ง สามารถลุกนั่งได้ง่ายเพราะผู้สูงอายุมักมีปัญหาเรื่องข้อเข่าไม่ค่อยดี ส่วนเรื่องของการติดตั้งโถสุขภัณฑ์ ต้องเผื่อพื้นที่โล่งด้านข้างฝั่งที่ไม่ติดผนังเอาไว้ด้วย สำหรับผู้สูงอายุที่ใช้รถเข็น (Wheel chair) สามารถเข็นรถมาเทียบด้านข้างโถสุขภัณฑ์เวลาลุก-นั่งจากโถสุขภัณฑ์จะได้สะดวก

          - ที่ใส่สบู่ ควรใช้สบู่เหลว เพื่อง่ายต่อการใช้งาน โดยที่ใส่สบู่เลือกแบบก้านโยก ก้านปัด หรือก้านกด เพื่อความสะดวกต่อการใช้งาน

          - กริ่งฉุกเฉิน ควรติดตั้งปุ่มกดกริ่งฉุกเฉิน กรณีเกิดอุบัติเหตุในห้องน้ำจะได้กดขอความช่วยเหลือได้ จุดที่ติดไม่ควรจะสูงเกินไป

3. วัสดุในห้องน้ำ

          - กระเบื้องปูพื้น วัสดุที่ใช้ปูพื้นควรมีพื้นผิวที่มีความหยาบเพียงพอในการสัมผัส เพื่อป้องกันการลื่นหกล้ม ซึ่งควรมีค่ากันความลื่นตั้งแต่ระดับ R10 ขึ้นไป สีที่เลือกใช้ควรเป็นสีที่ตัดกันระหว่างพื้น ผนัง และสุขภัณฑ์ หลีกเลี่ยงการใช้กระเบื้องสีขาว เพราะจะทำให้ผู้สูงอายุแยกไม่ออกว่าสุขภัณฑ์อยู่ตรงไหน

          - ม่านกั้น/ ฉากกั้นอาบน้ำ เพื่อไม่ให้น้ำกระเด็นออกไปถึงพื้นที่โซนแห้ง จึงควรติดตั้งม่านหรือฉากสำหรับกั้นส่วนอาบน้ำไว้ จะเลือกม่านหรือฉากขึ้นอยู่กับการออกแบบของแต่ละบ้าน แต่หากออกแบบโดยใช้ฉากกั้นอาบน้ำ แนะนำให้เลือกเป็นกระจกลามิเนตหรือนิรภัยลามิเนต เนื่องจากให้ความคงทนปลอดภัยสูง เพราะเมื่อกระจกปริแตกจะไม่หลุดกระเด็นมาบาดตัวผู้ใช้งาน

ตัวอย่างห้องน้ำสำหรับผู้สูงอายุ